"Dzieje Doliny Prądnika"

Artykuł z "Dziennika Polskiego"

Kilkanaście kilometrów od Krakowa rozciąga się jeden z najpiękniejszych zakątków Polski - Dolina Prądnika. Prądnik (lub Prątnik, Promnik) ma swoje źródło we wsi Sułoszowa. W górnym biegu (pod nazwą Sułoszówka) i środkowym płynie w głębokim wąwozie o stromych zboczach. Jako Białucha wpada w Krakowie do Wisły. Ponad 30-kilometrowa rzeka płynie przez obszar, gdzie rozwinęły się formy krasowe przybierające baśniowe wręcz kształty baszt, maczug, iglic i jaskiń. Ta malownicza dolina owiana legendami, obfitująca w roślinność i zwierzynę przyciągała ludzi, którzy chętnie się tam osiedlali od niepamiętnych czasów.

"Dzieje Doliny Prądnika" to tytuł nowej wystawy, którą oglądać będzie można od 6 kwietnia do końca sierpnia w Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Krajobrazy, zamki, grodziska i jaskinie doliny utrwalił na swoich zdjęciach Zygmunt Holcer. - "Początkowo ekspozycja miała być wystawą fotograficzną poświęconą krajobrazom i architekturze" - mówi dr Anna Dagnan-Ginter, koordynator wystawy (na co dzień kierownik działu paleolitu i mezolitu w krakowskim Muzeum Archeologicznym) - "ale potem doszliśmy do wniosku, że o tych terenach możemy powiedzieć coś więcej. Zaczęliśmy więc współpracę z Ojcowskim Parkiem Narodowym, z geologami z Muzeum Geologicznego AGH, paleontologami z Zakładu Systematyki i Ewolucji PAN."

Specyficzny krajobraz oraz zjawiska krasowe tego terenu intrygowały ludzi od dawna. Powstanie stalaktytów tłumaczyła legenda związana z Jaskinią Ciemną w Ojcowie. Nieszczęśliwie zakochana dziewczyna rzuciła się na kamienie, prosząc bogów pogańskich, by ją w skałę zamienili. Prośbę dziewczyny bogowie spełnili, jej ciało stało się skałą, lecz serce bić nie przestało. Dlatego włosy wciąż jej odrastają w postaci leśnych zarośli, z oczu płyną łzy, które od razu krzepną w kamień. Tak miały powstawać stalaktyty.
Dzisiaj zjawiska te są wystarczająco poznane i na wystawie dowiedzieć się można kiedy i jak powstały obszary jurajskie, krasowe Doliny Prądnika. Jakie procesy geologiczne musiały zaistnieć, aby wykształciły się m. in. liczne jaskinie na tym terenie.
Jaskinie ojcowskie rozpalały wyobraźnię badaczy już w XVI i XVII w. Z czasów tych pochodzą pierwsze informacje o zwiedzaniu jaskiń. W Jaskini Ciemnej był nawet sam król Stanisław August Poniatowski.

"Osadnictwo w niektórych jaskiniach trwało (nie w każdej oczywiście) od starszej epoki kamienia, właściwie do okresu średniowiecznego" - mówi Anna Dagnan-Ginter. W jaskiniach znajduje się zabytki pochodzące z różnych epok w postaci wyrobów krzemiennych, narzędzi, ozdób, ceramiki, broni i monet. Niektóre z nich będzie można obejrzeć na wystawie. Jaskinie służyły ludziom nie tylko jako miejsca stałego zamieszkania, ale także jako miejsca przejściowego pobytu związanego z wypasem lub łowiectwem. Dawały schronienie w sytuacjach zagrożenia.

Do najciekawszych należy Jaskinia Ciemna w Ojcowie, skąd pochodzą najstarsze ślady obecności człowieka na tym terenie, sprzed 120 tysięcy lat. Najstarsze z odkrytych dotąd w Polsce szczątków ludzkich człowieka Homo Sapiens sprzed 15 tys. lat pochodzą z Jaskini Maszyckiej. Poza tym znaleziono tam groty kościane zdobione nacięciami i zygzakami - przejawy najstarszej sztuki. W Jaskini Maszyckiej rozegrała się kilkanaście tysięcy lat temu tragedia. Paleolityczni myśliwi, do których należał inwentarz znaleziony w jaskini, zostali zjedzeni przez kanibali. Szkielety łowców noszą bowiem ślady nacięć po twardych narzędziach i odciski ludzkich zębów.

Krajobraz Doliny Prądnika tworzą nie tylko utwory krasowe, ale także wczesnośredniowieczne grodziska takie jak w Sułoszowej, późniejsze wspaniałe zamki w Pieskowej Skale, Ojcowie, Korzkwi, którymi zachwycali się pisarze i poeci XVIII i XIX wieku. Zafascynowany magią tych miejsc Zygmunt Holcer opracował też ich rys historyczny.

Niezwykle ciekawy jest świat zwierzęcy, reprezentowany przez gatunki, których szczątki znajdowane są w jaskiniach - gryzoni, reniferów, drapieżników takich jak lew jaskiniowy, hiena jaskiniowa, niedźwiedź jaskiniowy. - "Ten zróżnicowany świat zwierzęcy, z położeniem akcentu na najstarsze epoki, będzie prezentowany na wystawie w formie plansz oraz kości wydobywanych w trakcie wykopalisk"- informuje Anna Dagnan-Ginter.

Na wystawie zapoznać się także można z historią oraz działalnością Ojcowskiego Parku Narodowego, który został założony dokładnie 45 lat temu.

Ewa CIEŚLIK