Legenda o założycielu rodu Szafrańców

Pieskowa Skała (wg. B. Paprockiego, 1584 r.)

W 1377 r. Ludwik Węgierski darował Pieskową Skałę Piotrowi Szafrańcowi, jako odszkodowanie za rany poniesione podczas bójki z pewnym Węgrem. Od tej chwili ród Szafrańców w tutejszym zamku już na stałe osiadł. Założycielem tego zacnego rodu był niejaki Żegota z rodu Toporczyków.
Oto jego historia...

ziało się to za panowania Bolesława Śmiałego. Ród Toporczyków, Topór za swój herb mający, znany już wówczas w kraju, wielce był dla niego zasłużony.
Jeden z Toporczyków, sędziwy już rycerz, miał trzech synów: Sędziwoja, Nawoja i najmłodszego Żegotę. Starsi od dawna przebywali poza domem, walcząc z wrogami, a najmłodszy pozostał przy ojcu, jako jego podpora w ostatnich latach życia.
Kiedy młody Żegota dorósł, obudziła się w nim rycerska dusza i zapragnął dokonać wielkich czynów. Ojciec, widząc taki zapał syna, nie chciał go powstrzymywać. Opatrzył go więc w pancerz, tarczę i szyszak, a przed wyjazdem darował jeszcze młodego, białego konia i ostrzegł, by ten nie splamił niczym swego herbu i szanował swego rumaka.
Walczył Żegota we Włoszech i Ziemi Świętej, by po kilkunastu latach powrócić w rodzinne strony. Tutaj jednak nikt go nie poznawał, nawet bracia, którym na próżno pokazywał ich wspólny herb Topór. Dwaj bracia podzielili między sobą odziedziczony po ojcu majątek i nie chcieli oddawać jego części trzeciemu bratu. Zaparli się go.
Żegota udał się więc do króla, który po rozpatrzeniu sprawy nakazał Sędziwojowi i Nawojowi uznać Żegotę za brata i oddać należną mu część majątku. Jednak Żegota, kiedy uzyskał już pełną satysfakcję wyrzekł się swoich braci, którzy się do niego nie przyznawali. Zerwał z tarczy rodowe topory i umieścił je na hełmie, by przypominały potomnym skąd ich ród się wywodzi i postanowił, że odtąd jego herbem będzie Stary Koń, który był świadkiem jego czynów. Król uznał jego nowy klejnot rodowy.
Od tej chwili Żegotę nazywano Zaprzańcem przez to, że najpierw bracia jego, a później on się braci zaparł. W XIII wieku nazwisko "Zaprzaniec" na "Szafraniec" przekształciło się i znane było w całej Polsce...